Sprzęgła KTR (ROTEX, BoWex): Przewodnik po doborze i eksploatacji

Silnik elektryczny połączony na sztywno z pompą lub przekładnią to przepis na katastrofę. Nawet przy najbardziej precyzyjnym montażu (laserowym osiowaniu), w trakcie pracy pojawiają się wibracje, ugięcia wałów i rozszerzalność cieplna. Aby te zjawiska nie zniszczyły łożysk w obu urządzeniach, stosuje się sprzęgła elastyczne.

W tej dziedzinie niekwestionowanym liderem i światowym standardem jest niemiecka marka KTR. Ich flagowe rozwiązania, takie jak sprzęgła kłowe ROTEX czy zębate BoWex, pracują w niemal każdym zakładzie przemysłowym.

Jak jednak prawidłowo dobrać sprzęgło i co oznaczają różne kolory wkładek elastycznych? Wyjaśniamy w poniższym poradniku.

Sprzęgła KTR (ROTEX, BoWex) - Przewodnik

Sprzęgło kłowe KTR ROTEX – Absolutny Standard Przemysłowy

ROTEX to sprzęgło elastyczne (skrętne), które przenosi moment obrotowy przy jednoczesnym tłumieniu drgań skrętnych i kompensacji odchyłek wałów (promieniowych, osiowych i kątowych).

Jego budowa jest genialna w swojej prostocie. Składa się z zaledwie trzech elementów:

Piasta napędowa (z kłami) – montowana na wale silnika.
Łącznik elastyczny (wkładka/gwiazda) – poliuretanowy element tłumiący.
Piasta napędzana (z kłami) – montowana na wale maszyny napędzanej.

Kły obu piast zazębiają się ze sobą, a między nimi znajduje się elastyczny łącznik. Dzięki temu, w razie nagłego zablokowania maszyny, to wkładka jako pierwsza ulega ścięciu (działając jak bezpiecznik), chroniąc drogi silnik przed zniszczeniem.

Jak dobrać wkładkę (łącznik) do sprzęgła ROTEX? Znaczenie kolorów

Wkładki do sprzęgieł ROTEX (wykonane ze specjalnego poliuretanu T-PUR) różnią się twardością, którą wyraża się w skali Shore'a. Aby ułatwić mechanikom identyfikację podczas wymiany, twardość oznaczono odpowiednim kolorem.

Kolor Pomarańczowy (Twardość 92 Shore A):
- Charakterystyka: Najbardziej miękka i elastyczna z podstawowych wkładek.
- Zastosowanie: Standardowe napędy, pompy odśrodkowe, wentylatory. Zapewnia najlepsze tłumienie wibracji, ale przenosi nieco mniejszy moment obrotowy.
Kolor Liliowy / Fioletowy (Twardość 98 Shore A):
- Charakterystyka: Zdecydowanie twardsza.
- Zastosowanie: Maszyny o wyższym momencie obrotowym, z częstymi startami i zatrzymaniami (np. przenośniki, mieszadła). Mniejsze tłumienie drgań w zamian za lepsze przenoszenie sił.
Kolor Jasnozielony (Twardość 64 Shore D):
- Charakterystyka: Bardzo twarda wkładka, zachowująca się prawie jak stal.
- Zastosowanie: Silniki spalinowe, napędy hydrauliczne, gdzie wymagane jest bardzo sztywne przeniesienie napędu i odporność na wysokie momenty przy małym gabarycie sprzęgła.

Wskazówka Utrzymania Ruchu: Przy wymianie pękniętej wkładki zawsze sprawdzaj jej kolor. Zmiana pomarańczowej na jasnozieloną sprawi, że wibracje, zamiast być tłumione przez sprzęgło, przejdą na łożyska silnika, skracając ich żywotność.

Sprzęgło zębate KTR BoWex – Do trudnych warunków

O ile ROTEX króluje w standardowych aplikacjach, o tyle BoWex to rozwiązanie do zadań specjalnych. Jest to sprzęgło zębate o łukowym zarysie zęba.

Składa się z dwóch stalowych (lub ze spieków) piast z zewnętrznym uzębieniem, które wsuwa się w tuleję (pierścień) z tworzywa sztucznego (poliamidu) posiadającą wewnętrzne uzębienie.

Główna zaleta: BoWex potrafi kompensować znacznie większe odchyłki współosiowości niż sprzęgła kłowe.
Brak smarowania: Współpraca poliamidu ze stalą sprawia, że sprzęgło działa "na sucho" i jest całkowicie bezobsługowe.
Zastosowanie: Agregaty hydrauliczne, maszyny budowlane, napędy o bardzo krótkim dystansie między wałami. Często stosowane tam, gdzie trudno jest idealnie wyosiować silnik z pompą.

Tabela 1: Porównanie – ROTEX vs BoWex
Cecha	Sprzęgło KTR ROTEX (Kłowe)	Sprzęgło KTR BoWex (Zębate)
Główny element elastyczny	Poliuretanowa gwiazda (wkładka)	Poliamidowa tuleja zębata
Tłumienie drgań skrętnych	Bardzo wysokie (zależne od twardości)	Średnie / Niskie
Kompensacja niewspółosiowości	Dobra	Bardzo dobra (duże odchyłki kątowe)
Zachowanie przy awarii wkładki	Rozłączenie napędu (kły obracają się luźno)	Przeniesienie napędu ustaje
Typowe zastosowanie	Silniki elektryczne, wentylatory, przenośniki	Pompy hydrauliczne, ciężkie napędy kompaktowe

Jak zamawiać sprzęgła KTR? Na co zwrócić uwagę?

Kupując nowe sprzęgło (np. po uszkodzeniu mechanicznym lub przy budowie nowej maszyny), nie wystarczy podać tylko jego rozmiaru (np. ROTEX 28). Musisz sprecyzować otwory w obu piastach, ponieważ silnik i pompa zazwyczaj mają wały o różnej grubości.

Przy zamówieniu określ:

Rozmiar sprzęgła: np. ROTEX 28, ROTEX 38.
Materiał piast: Najczęściej jest to żeliwo (GJL), rzadziej stal, aluminium lub żeliwo sferoidalne.
Średnice otworów (rozwiert):
- Czy piasta ma być dostarczona z otworem wstępnym (pilotującym) (np. mały otworek, który tokarz rozwierci pod wymiar na zakładzie)?
- Czy potrzebujesz piasty rozwierconej na gotowo z rowkiem pod wpust (tzw. klin)? Jeśli tak, musisz podać średnicę otworu piasty 1 i piasty 2 (np. fi $\phi 24$ z rowkiem / $\phi 28$ z rowkiem).
Rodzaj / Kolor wkładki.

Podsumowanie

Sprzęgła KTR to synonim niezawodności w przenoszeniu momentu obrotowego. Regularna kontrola i wymiana wkładek poliuretanowych (zanim ulegną całkowitemu wykruszeniu) to najtańszy sposób na uniknięcie awarii drogich silników i przekładni.

Urwała Ci się gwiazda w sprzęgle i musisz szybko dobrać odpowiednią twardość? A może projektujesz nową maszynę i potrzebujesz sprzęgła z otworami na gotowo pod wpust? Skontaktuj się z doradcami Dakam! Pomożemy Ci zidentyfikować rozmiar uszkodzonego sprzęgła ROTEX lub BoWex i dobierzemy odpowiednie piasty, aby Twoja maszyna znów mogła pracować bez wibracji.